काठमाडौंको सडकबाट सुरु भएको ‘बालेन लहर’ अब मधेशको गल्लीदेखि हिमालको फेदीसम्म सुनामी बन्ने तयारीमा देखिएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट भावी प्रधानमन्त्रीको सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा हेरिएका बालेन्द्र शाह (बालेन) को जनकपुरधामदेखि पाथिभरासम्मको यात्रालाई साधारण धार्मिक भ्रमण मात्र मान्नेहरू आज भ्रममा परेका छन्। यो यात्रा नेपाली राजनीतिमा गहिरो तरंग सिर्जना गर्ने ‘रणनीतिक हस्तक्षेप’का रूपमा विश्लेषण हुन थालेको छ।
पुराना दलको धर्मसंकट र बालेनको ‘धर्म–विकास’ मोडेल
दशकौँदेखि नेपाली राजनीति धर्मनिरपेक्षता र पहिचानको द्वन्द्वमा अल्झिएको छ। कतिपय नेताहरूले धर्मलाई सत्तामा पुग्ने भर्याङ बनाए भने कतिपयले धर्मप्रति अनावश्यक डर र दूरी कायम गरे। तर बालेनले यो स्थापित भाष्यलाई नै चुनौती दिएका छन्।
जानकी मन्दिरमा मैथिली भाषामा दिएको सन्देश र अब पाथिभराको शिखर उक्लिने तयारीले एउटै स्पष्ट संकेत गरेको छ—
“संस्कृति हाम्रो पहिचान मात्र होइन, विकासको आधार पनि हो।”
यो सन्तुलित दृष्टिकोणले धर्मका नाममा राजनीति गर्ने र धर्मबाट टाढा भाग्ने दुवै पक्षलाई एकैपटक असहज बनाएको छ।
मधेशदेखि पहाडसम्म: भावनात्मक र तर्कसंगत कनेक्ट
बालेनको रणनीतिमा भावना (Emotion) र तर्क (Logic) को सशक्त संयोजन देखिन्छ।
जनकपुरमा दिएको “अधिकार माग्न होइन, पर्यटक बनेर काठमाडौं आउनुस्” भन्ने सन्देशले मधेशी समाजमा गहिरो रूपमा जमेको विभेदको मनोवैज्ञानिक पर्खाल भत्काउने काम गरेको छ।
उता, पाथिभराको यात्राले पूर्वी पहाडका युवा, धार्मिक समुदाय र पर्यटनसँग जोडिएका वर्गलाई विकासको नयाँ सम्भावनासँग जोडेको छ। यो केवल चुनावी स्टन्ट होइन, यो त पुराना दलहरूको परम्परागत ‘भोट बैंक’माथि सिधै चलाइएको राजनीतिक डोजर हो।
जेन–जीको विद्रोह र मार्च ५ को अग्निपरीक्षा
आजको युवा पुस्ता भाषण र खोक्रा आश्वासनबाट दिक्क भइसकेको छ। उसलाई परिणाम चाहिएको छ, जुन बालेनले काठमाडौं महानगरमा देखाएका छन्।
रास्वपाको व्यानरमा बालेनको यो ‘प्याकेज’ राजनीतिक बजारमा यस्तो नयाँ उत्पादन बनेको छ, जसको अगाडि कांग्रेस, एमाले र माओवादीका पुराना नाराहरू क्रमशः फिका बन्दै गएका छन्।
आगामी मार्च ५ को निर्वाचन केवल एउटा चुनावी मिति मात्र होइन। यो नेपालमा दशकौँदेखि जरा गाडेर बसेको ‘परम्परागत राजनीतिक सिन्डिकेट’ अन्त्य हुने कि नहुने भन्ने निर्णायक अग्निपरीक्षा बन्ने संकेत देखिएको छ।
नयाँ युगको ढोका खुल्दै?
धर्मलाई विकाससँग, संघीयतालाई कार्यशैलीसँग जोड्ने बालेनको यो ‘मास्टर स्ट्रोक’ ले पुराना दलहरूको निद हराम गराएको छ। यदि यो रणनीति चुनावी परिणाममा परिणत भयो भने, नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ युगको उदय अपरिहार्य देखिन्छ।
बालेनले केवल यात्रा गरेका छैनन्, उनले राजनीतिक इतिहासको नयाँ अध्याय लेख्ने आधार तयार गरिसकेका छन्।
